20 χρόνια Ιστορείν - ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ 20 ΧΡΟΝΙΑ

Ιστορικό Αρχείο του Πανεπιστημίου

Σκουφά 45, Κολωνάκι

16-17 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2011

Οργανωτική Επιτροπή

Πολυμέρης Βόγλης, Έφη Γαζή, Δήμητρα Λαμπροπούλου,

Αντώνης Λιάκος, Μήτσος Μπιλάλης, Αθηνά Συριάτου

Γραμματεία: Μάνος Αυγερίδης

manosavgeridis@yahoo.com

Σκεπτικό της συνάντησης

Τι συνέβη στην θεωρία της ιστορίας, των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών κατά την τελευταία εικοσαετία; Πρόκειται για μια χρονική περίοδο που ξεκινάει με το τέλος του υπαρκτού σοσιαλισμού και την ανάδυση του μετα-κομμουνιστικού κόσμου το 1989, απλώνεται στην εποχή του φόβου που εγκαινίασε ο «Πόλεμος κατά της τρομοκρατίας» μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, σφραγίζεται από την κρίση τροφίμων και την χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 εν μέσω της οποίας ζούμε. Διαβαίνει από τον ένα αιώνα στον άλλο αλλά και από τη μια χιλιετία στην άλλη απλώνοντας τα δίκτυα της παγκοσμιοποίησης όλο και περισσότερο, αλλάζοντας κέντρο βάρους καθώς νέες οικονομίες και νέοι μηχανισμοί εξουσίας αναδύονται, προκαλώντας σταθερά την ηγεμονία της «Δύσης». Σημαδεύεται από τεχνο-επιστημονικές εξελίξεις που επηρεάζουν καταλυτικά τον ανθρώπινο βίο και την ανθρώπινη υπόσταση, τη συνθήκη της γνώσης και της επικοινωνίας, το περιβάλλον, την μαζική κουλτούρα. Πώς αποτυπώνονται αυτές οι μεταιχμιακές αλλαγές στην ιστορική σκέψη αλλά και πώς μετασχηματίζουν και μετατοπίζουν τα ερευνητικά ενδιαφέροντα στην ιστορία και στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες; Ποιες ιδέες, ποιες τάσεις, ποιες μέθοδοι και ποια θέματα αναδεικνύονται στο πλαίσιο των θεωρητικών αναζητήσεων και των νέων προσανατολισμών μέσα σε ένα μεταβαλλόμενο κόσμο;

Το εργαστήριο έχει ως στόχο την κριτική διερεύνηση του θεωρητικού στοχασμού στην ιστορία και στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες κατά την τελευταία εικοσαετία με κεντρικούς άξονες:

Ημερίδα ' Το Φύλο στην Ιστορία: Αποτιμήσεις & Παραδείγματα' - Σάββατο, 12 Νοεμβρίου 2011, 10.00 π.μ. - Νέο Αμφιθέατρο Πανεπιστημίου Αθηνών (Προπύλαια)

Σάββατο 12 Νοεμβρίου 2011

10.00'                  [Καλωσόρισμα από την Οργανωτική Επιτροπή ]

ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΕΙΣ 

ΑΠΟ ΤΗ ΣΚΟΠΙΑ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ

10.10’- 11.10’ [ Α’ συνεδρία ] 

Συντονίστρια: Ποθητή Χαντζαρούλα

Ανδρονίκη Διαλέτη, Όψεις του ανδρισμού στην Ευρώπη της πρώιμης νεότερης περιόδου (15ος-18ος αι.)

Δήμητρα Βασιλειάδου, Όταν η ιστορία της οικογένειας συνάντησε την ιστορία του φύλου 

Λήδα Παπαστεφανάκη, Ανάμεσα στην ιστορία της εκβιομηχάνισης και την ιστορία της εργασίας, η οπτική του κοινωνικού φύλου

11.10’- 11.40’ [ Συζήτηση ]

11.40’- 12.00’ Διάλειμμα - Καφές

12.00’- 12.40’ [ Β’ συνεδρία ] 

Συντονίστρια: Σιδηρούλα Ζιώγου-Καραστεργίου

Κατερίνα Δαλακούρα, Ιστορία της εκπαίδευσης και φύλο στη σύγχρονη ελληνική ιστοριογραφία: μια πρώτη αποτίμηση 

Μαρία Ρεπούση, Σχολική ιστοριογραφία και φύλα: από το κείμενο στα υποκείμενα

13.00’- 13.10’ Διάλειμμα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

13.10’- 14.10’ [ Γ’ συνεδρία ] 

Συντονίστρια: Ειρήνη Ριζάκη

Μαρία Πρέκα, Αρσακειάδες δασκάλες (1880-1913): ρητές και άρρητες οικογενειακές διαδρομές

Έφη Κάννερ, Διακοινοτικές σχέσεις, έμφυλα πρότυπα και γυναικείες συλλογικές παρεμβάσεις στα Βαλκάνια από το β’ μισό του 19ου αιώνα ως και το Μεσοπόλεμο

Δήμητρα Σαμίου, Αποκτώντας την (πολιτική) ιδιότητα του πολίτη: ιστορικές αναζητήσεις για τον έμφυλο χαρακτήρα των πολιτειακών θεσμών

14.10’ - 14.40’ [ Συζήτηση ]

14.40’- 16.00’ Μεσημεριανό διάλειμμα

16.00’- 17.00’ [ Δ’ συνεδρία ] 

Συντονίστρια: Πελαγία Μαρκέτου 

Γιάννης Γιαννιτσιώτης, Έμφυλες γεωγραφίες του «ελεύθερου χρόνου»: το Φάληρο και η πόλη του Πειραιά στις αρχές του 20ού αιώνα

Ελένη Φουρναράκη, Κατασκευάζοντας το ελληνοπρεπές σώμα: έμφυλες και ταξικές σημασιοδοτήσεις της σωματικής αγωγής και της εθνικής ταυτότητας (τέλη 19ου – αρχές 20ού αιώνα)

Γλαύκη Γκότση, Το ανδρικό γυμνό στην ελληνική τέχνη του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα: ζητήματα αισθητικής, σεξουαλικότητας και εξουσίας

17.00’ - 17.30’ [ Συζήτηση ]

17.30’ - 17.45’ Διάλειμμα

ΤΟ ΦΥΛΟ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΝΕΟΤΕΡΗΣ ΚΑΙ 

ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ: ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΙΣ, ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ, ΔΙΑΣΤΑΥΡΩΣΕΙΣ

17.45’ - 19.15’ [ Στρογγυλό Τραπέζι ] 

Συντονίστρια: Έφη Αβδελά 

Ντίνα Βαΐου, Ευθύμιος Παπαταξιάρχης, 

Αγγέλικα Ψαρρά

19.15’ - 20.00’ [ Συζήτηση - Κλείσιμο της Ημερίδας ]

[ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ]

Οργανωτική Επιτροπή: Δήμητρα Βασιλειάδου, Νάσια Γιακωβάκη, Γλαύκη Γκότση, Ανδρονίκη Διαλέτη, Δήμητρα Σαμίου, Ελένη Φουρναράκη

7ο Ιστορικό Συνέδριο: Η ιστορία της εργασίας. Νέες προσεγγίσεις σε ένα διαρκές ζήτημα

Αθήνα 20-21 Μαΐου 2011

Νέο Αμφιθέατρο Πανεπιστημίου Αθηνών

(Κεντρικό κτήριο-Προπύλαια)

Πρόγραμμα συνεδρίου

Παρασκευή 20 Μαΐου

έναρξη του συνεδρίου (9.00 π.μ.)

Γιατί ένα συνέδριο για την εργασία;

πρώτη πρωινή συνεδρία (9.30 π.μ.-12.00 μ.μ.)

Αλλαγές εργασιακών προτύπων στο μακρό χρόνο

1 Μαρία Παπαθανασίου

Εργασία και μετανάστευση: Περιπλανώμενοι μισθωτοί τεχνίτες στην Ευρώπη του 19^ου αιώνα

2 Λήδα Παπαστεφανάκη

Συστήματα αμοιβών και οργάνωση της εργασίας: από την οικογενειακή εργασία στις εργολαβίες(19ος-20ος αι.)

3 Δήμητρα Κόφτη

Επαναδιαπραγματεύσεις μεταφορντικών πρακτικών εργασίας και μετασοσιαλιστικών σχέσεων

4 Daria Lazarescu

Η έννοια της σταδιοδρομίας και οι επιπτώσεις σε θέματα κοινωνικής προστασίας των μεταναστριών οικιακών εργατριών στην Ελλάδα

σχολιάζει τις ανακοινώσεις και συντονίζει τη συζήτηση:

Χάρης Εξερτζόγλου

Παυλίνα Κοντογεωργοπούλου: Παρέμβαση σε στρογγυλό τραπέζι του συνεδρίου

Στην παρουσίαση της προβληματικής του παρόντος συνεδρίου διατυπώνεται μία ισχυρή μεθοδολογική επιλογή. Η εργασία είναι διαρκές ζήτημα, αλλά η επιστημονική της προσέγγιση δεν είναι εφικτή χωρίς την ανάλυση του επιστημονικού πρωτοκόλλου μέσα από το οποίο δομείται. Αντικείμενο λοιπόν της επιστημονικής προσέγγισης δεν είναι το άχρονο αντικείμενο «εργασία», αλλά η χρονολογημένη διαμόρφωσή της μέσα σε από συγκεκριμένες και ιστορικά ορισμένες πρακτικές. Εν προκειμένω αντικείμενο δεν είναι η εργασία γενικά, αλλά το ιστορικό παράδειγμα της μισθωτής εργασίας όπως αυτό διαφοροποιήθηκε και αποκρυσταλλώθηκε με οικονομικούς αλλά και νομικούς όρους στον καπιταλισμό.

Άλφρεντ Σταϊνχάουερ: Το εργατικό κίνημα ως άρθρωση της πληβειακής δημοσιότητας: στοιχεία μιας νέας θεώρησης

Στην εισήγησή μας αυτή θα προτείνουμε την αναβίωση της χρήσης της έννοιας της «πληβειακής δημοσιότητας| στη μελέτη του εργατικού κινήματος. Θα ισχυριστούμε πως η έννοια αυτή, που πρωτοδιατυπώθηκε από τον Habermas στα 1962, διανοίγει τον δρόμο για μια εναλλακτική προσέγγιση της προβληματικής της δημόσιας σφαίρας (public sphere), την οποία τώρα τείνει να μονοπωλήσει η οιωνεί γενική θεωρία της «συλλογικής δράσης» του Charles Tilly.

Αθηνά Κασάπη: Το εργοστάσιο ως χώρος ανάδυσης της εργατικής υποκειμενικότητας Μια προσέγγιση των εργατικών αγώνων της περιόδου 1974-1977

Προλεγόμενα

Το θέμα που θα σας παρουσιάσω, οι εργατικοί αγώνες της περιόδου 1974-1977, υπήρξε η αφετηρία, η πηγή έμπνευσης μιας μακρόχρονης ανθρωπολογικής έρευνας που έκανα στα πλαίσια της διδακτορικής μου διατριβής σχετικά με τις μορφές σκέψης των εργατών των μεταλλείων της Ολυμπιάδας και του Μάντεμ Λάκκο¹ στη Χαλκιδική, μεταλλείων όπου το 1977 είχε ξεσπάσει μια από τις σκληρότερες απεργίες των πρώτων χρόνων της μεταπολίτευσης².

Όμως το ενδιαφέρον μου για την εργατική φιγούρα των πρώτων μεταπολιτευτικών χρόνων χρονολογείται από πολύ παλιότερα, καθώς υπήρξε πρωτίστως πολιτικό πριν γίνει ανθρωπολογικό. 

Νίκος Ποταμιάνος: «Ντόπιο πράμα!». Το αίτημα «εθνικής/εθνοτικής προτίμησης» και οι στρατηγικές ελέγχου της αγοράς εργασίας από τα εργατικά σωματεία της Αθήνας και του Πειραιά στις αρχές του εικοστού αιώνα

Ξεκινώ με διευκρινίσεις για την έννοια που χρησιμοποιώ στον τίτλο. Η «εθνική προτίμηση» προέρχεται ως όρος από τη σύγχρονη γαλλική ακροδεξιά: «πρώτα οι Γάλλοι», δηλαδή, και μετά οι μετανάστες από τις παλιές αποικίες, όσον αφορά την απασχόληση και τις απολαβές από το κράτος πρόνοιας.¹ Ασφαλώς οι θέσεις αυτές εδράζονται σε ρατσιστικές πεποιθήσεις, έστω ενός τροποποιημένου ρατσισμού όπως έχει δείξει ο Ταγκιέφ:² γιατί λοιπόν να υιοθετήσει κανείς αυτόν τον όρο αντί να κάνει λόγο για ρατσισμό;